Chữa bí từ nhờ bí thuật: Giúp bạn cải thiện tình trạng bí từ khi viết

Lần đọc cuốn Nằm nghe gió thổi sau hè, các bạn độc giả bảo rằng mình có vốn từ phong phú. Nhưng nếu các bạn biết về mình của ngày xưa, có lẽ sẽ không nói như thế. Thời đi học, mình từng bị cô giáo phê bình là “vốn từ nghèo nàn”; đến khi đi làm, có lần bị cấp trên góp ý dùng từ chưa ấn tượng,… Mình đã mất nhiều năm để cải thiện tình trạng bí từ khi viết để có được ngày hôm nay. Và bài viết này, mình chia sẻ những mẹo đã giúp mình thay đổi, biết đâu nó cũng sẽ giúp ích cho bạn.

Hiện tượng “bí từ” khi viết

Bạn đã bao giờ muốn nói điều gì đó nhưng không tìm ra từ đúng? Hoặc bạn phải vật lộn với việc thay thế từ để tránh lặp, nhưng vẫn không ổn? Có những lúc bạn lúng túng trong giao tiếp vì không có vốn từ phù hợp?

Bí từ là vấn đề quen thuộc của những người cầm bút, đặc biệt là người mới. Có nhiều lý do khiến bạn rơi vào tình trạng bí từ, chẳng hạn như: vốn từ chưa đủ để thay thế, chưa hiểu rõ nghĩa của từ nên ngại dùng, hoặc đầu bạn đã hoạt động quá tải trong một thời gian dài nên không nhạy bén khi tìm từ mới. Bạn biết đấy, cơ thể mệt mỏi thì khả năng diễn đạt cũng bị ảnh hưởng.

Nếu bạn cảm thấy đầu óc cần nghỉ ngơi, hãy cho bản thân vài phút thư giãn trước khi quay lại với những trang giấy. Còn nếu bí từ bắt nguồn từ vốn từ còn hạn chế, những gợi ý dưới đây có thể sẽ giúp bạn.

Mẹo chữa bí từ khi viết

Đọc sách trau dồi vốn từ vựng

Dù thời gian có trôi, sách vẫn mãi là kho tàng tri thức và ngôn ngữ của nhân loại. Mỗi cuốn sách mình đọc đều cho mình nhiều từ hay. Mình ghi nhớ chúng, dần dần những từ ngữ ấy tự nhiên đi vào trong từng trang viết.

Nếu bạn đang tìm một cuốn sách nâng cao vốn từ thì nên bắt đầu với Từ điển Tiếng Việt, bởi vì nó không chỉ chứa đựng vô vàn từ hay, từ cũ, từ ít dùng mà còn mở ra cánh cửa để bạn hiểu và dùng từ đúng hơn. Bên cạnh đó, truyện ngắn, tiểu thuyết sẽ cho bạn cảm nhận về cách sắp xếp từ ngữ đầy tinh tế. Và nếu bạn muốn làm giàu vốn từ trong một lĩnh vực cụ thể, các cuốn sách khoa học, kinh tế hay y khoa sẽ cùng bạn đi sâu vào ngôn ngữ chuyên biệt

Một ví dụ mình từng được nghe bài thơ Tình già (Phan Khôi) có viết: “Ta là nhân ngãi, đâu phải vợ chồng, mà tính chuyện thuỷ chung!” Hoặc trong câu thành ngữ quen thuộc mà chúng thường nghe: “Già nhân ngãi, non vợ chồng”. Vậy “nhân ngãi” là gì? 

Từ điển Tiếng Việt 2003 (Hoàng Phê), trang 710 có giải thích “nhân ngãi” chỉ người tình ăn ở với nhau như vợ chồng. Nhờ hiểu được ý nghĩa của các từ ghép hiếm dùng, bạn có thể sử dụng nó trong văn cảnh phù hợp.

Ngoài ra một số cuốn sách giúp tăng vốn từ tiếng Việt, chữa tình trạng bí từ khi viết như Viết từ số 0 (cuốn sách của mình chia sẻ về phương pháp trau dồi vốn từ qua cuộc sống) Nằm nghe gió thổi sau hè (cuốn tản văn của mình với những từ ngữ mềm mại như thơ), Chữ xưa còn một chút này hoặc các đầu sách của tác giả Thạch Lam, Xuân Diệu,…

Nghe nhạc

Mình thích nghe nhạc Trịnh, bởi cách dùng ca từ tinh tế, vừa hiếm lại vừa giàu cảm xúc. Ví dụ như từ “phiến” trong câu “Từng phiến mây hồng” (bài Tuổi đá buồn), hay “Ru mãi ngàn năm từng phiến môi mềm” (bài Ru em từng ngón xuân nồng) hoặc “phiến sầu” (bài Lời của dòng sông),… Và khi viết tản văn, sử dụng từ “phiến” kết hợp với một danh từ (ví dụ“phiến lá”) sẽ làm cho câu văn nhẹ nhàng và nên thơ hơn.

Ngoài ra có một số từ ngữ cực kỳ ấn tượng trong tình ca Trịnh như “vô thường” (bài Đóa hoa vô thường), “hư hao” (bài Có một ngày như thế), “bọt bèo” (bài Yêu dấu tan theo),… Hay câu hát “Tay măng trôi trên vùng tóc dài” để miêu tả đôi bàn tay đẹp của người con gái và động tác lùa tóc nhẹ nhàng.

Trong bài hát Nơi này có anh (Sơn Tùng M-TP) có câu: “Em là ai từ đâu bước đến nơi đây dịu dàng chân phương.” Từ ghép “chân phương” ít được sử dụng hiện nay. Do vậy mình tin là không nhiều người hiểu được ý nghĩa của nó. Theo Từ điển Tiếng Việt 2003 (Hoàng Phê), trang 142 giải nghĩa từ “chân phương” là thật thà ngay thẳng, chân thật.

Nghe nhạc không chỉ là cách giúp xoa dịu tâm hồn mà còn giúp tăng khả năng tiếp nhận những lời hay ý đẹp. Rõ ràng việc nghe và thuộc một bài hát dễ dàng hơn nhiều so với đọc và rút ra từ vựng hay từ một cuốn sách đúng không nhỉ?

Tận dụng mạng xã hội

Mạng xã hội cũng là nơi thú vị để học từ mới, ví dụ như mình đọc được một bình luận có cụm từ “tư tưởng thủ cựu”. Quả thật, khi đọc từ “thủ cựu” mình đã phải nhíu mày vì đây là một từ lạ và mình chưa gặp bao giờ. Sau khi tìm hiểu, mình mới biết “thủ cựu” là chỉ biết khư khư giữ cái cũ, không chịu tiếp thu cái mới. Các từ đồng nghĩa, gần nghĩa với từ này bao gồm: “bảo thủ”, “cổ hủ”,…

Hay khi viết một bài đăng trên mạng xã hội, mình khá đắn đo khi sử dụng “miền biên viễn” hay “miền sơn cước”, bởi vì “miền biên viễn” có hai cách hiểu: hoặc là xa xôi hẻo lánh hoặc là nơi xa trung tâm như vùng biên giới. Tuy nhiên sau khi được tham khảo ý kiến từ Ngày ngày viết chữ, mình đã sử dụng từ “miền sơn cước” cho bài viết đó vì nó đúng với ngữ cảnh hơn.

Đọc thêm:

Mình đã viết sách Viết từ số 0 và tự xuất bản như thế nào?

30+ cách giúp bạn quyết tâm viết mỗi ngày bắt đầu từ hôm nay

Thực hành viết mỗi ngày từ những phương pháp đơn giản sau

Tăng vốn từ tiếng Việt, chữa bí từ khi viết với Nằm nghe gió thổi sau hè

Sách cải thiện cải thiện vốn từ

Content là nghề sử dụng con chữ để sáng tạo nội dung. Chính vì thế việc trau dồi vốn từ vựng cũng vô cùng quan trọng. Gợi ý một số đầu sách Tiếng Việt cực thú vị dưới đây chắc chắn sẽ không làm bạn thất vọng.

Viết từ số 0 (NXB Lao Động)

Cuốn sách này là tập hợp những mẹo mình đã dùng để thoát khỏi cảnh bí từ: nghe nhạc để học từ, lật mở từ điển để tìm bất ngờ và thực hành copyworking để ghi nhớ từ hay ý đẹp. Mình tin đây là cuốn cẩm nang nho nhỏ cho những ai đang ấp ủ ngọn lửa viết.

Tham khảo mua sách tại: Shopee hoặc Tiki

Từ điển Đồng nghĩa – trái nghĩa Tiếng Việt (NXB Dân Trí)

Trong viết lách, một từ ngữ đắt giá có thể làm thay đổi cả một câu. Các nhà văn thường rất tinh tế trong việc chọn từ, biết lúc nào dùng từ đồng nghĩa để tránh lặp, lúc nào dùng từ trái nghĩa để tạo điểm nhấn. Nếu bạn muốn làm giàu vốn từ cho mình thì Từ điển Đồng nghĩa – trái nghĩa Tiếng Việt sẽ là người bạn đồng hành hữu ích.

Tham khảo mua sách tại: Shopee hoặc Tiki

Từ vay hay dùng (NXB Kim Đồng)

Nếu bạn đã từng biết đến Fanpage Ngày ngày viết chữ thì không nên bỏ qua cuốn sách thú vị này. Tác giả Thùy Dung đưa người đọc đi từng bất ngờ này đến bất ngờ khác qua cách giải thích những từ thường dùng hằng ngày như osin, xà bông, cao bồi, lạp xưởng, lăng xê,… Với mình, Từ vay hay dùng là cuốn sách viết lách đáng để đọc một lần trong đời.

Tham khảo mua sách tại: Shopee

Chữ xưa còn một chút này (NXB Thế giới)

Chữ xưa còn một chút này có bìa sách đơn giản với hai màu đen trắng, nhưng mình tin nội dung bên trong thì không hề đơn giản. Đây là cuốn sách dành cho những ai yêu tiếng Việt, yêu từng con chữ. Nếu bạn đang viết lách và muốn tìm một chút cảm hứng từ những điều cũ xưa, cuốn sách này sẽ là một người bạn đồng hành thú vị đó.

Tham khảo mua sách tại: Shopee hoặc Tiki

Nỗi oan thì, là, mà (NXB Trẻ)

Nghe tựa đề thôi, chắc bạn đã đoán được đây là cuốn sách về những từ ngữ tưởng chừng đơn giản nhưng lại được tác giả phân tích dễ hiểu, dễ nhớ. Mình nghĩ cuốn sách này phù hợp với những bạn yêu thích sự tinh tế của tiếng Việt và muốn hiểu sâu hơn về cách dùng từ trong viết lách.

Tham khảo mua sách tại: Shopee hoặc Tiki

Ngoài ra bạn có thể tham khảo thêm các cuốn sách còn lại nằm trong bộ Tiếng Việt giàu đẹp (NXB Trẻ) gồm Cuộc sống ở trong Ngôn ngữ (tác giả Hoàng Tuệ), Ăn Uống Nói Cười & Khóc (tác giả Trần Huiền Ân), Đi tìm bản sắc tiếng Việt (tác giả Trịnh Sâm), Muôn màu Lập Luận (tác giả Nguyễn Đức Dân)…

Thú Chơi Chữ (NXB Khoa học Xã hội)

Thú chơi chữ của PGS.TS. Lê Trung Hoa và PGS. Hồ Lê là một tài liệu đáng đọc cho những ai yêu thích sự phong phú của tiếng Việt. Tác giả đưa người đọc vào thế giới của những cách chơi chữ trong giao tiếp và văn chương, khiến bạn nhận ra ngôn ngữ không chỉ để nói mà còn để sáng tạo. Nếu muốn khám phá thêm về ngôn từ, bạn đừng bỏ lỡ cuốn sách này nhé.

Nằm nghe gió thổi sau hè (NXB Văn học)

Nằm nghe gió thổi sau hè là những câu chuyện tuổi thơ mà đôi khi bạn sẽ thấy bóng dáng mình trong đó. Là những lần trốn ba má ra đồng bắt cá rô; là những khi chăn bò trên đồi hái sim tím. Là những lần thấy máy bay trên bầu trời xanh thẳm rồi chạy ùa ra ngước nhìn theo và thả luôn ước mơ vào đó. Hay những lần nằm võng đung đưa, nghe mùi thiên lý thoảng thơm rồi chìm vào giấc ngủ ban trưa.

Cuốn sách được độc giả yêu thích và đánh giá khá cao về mặt văn phong cũng như vốn từ đa dạng, phong phúc và giàu cảm xúc. Qua cuốn sách này, bạn cũng có thể thu nhặt được nhiều từ vựng hay ho, đặc biệt có thể áp dụng trong viết sáng tác hoặc viết nội dung về thương mại. Hiện tại sách Nằm nghe gió thổi sau hè của mình đã tạm hết hàng trên các sàn thương mại điện tử, nếu muốn mua sách, hãy nhắn tin cho mình nhé.

Những ví dụ trên được mình tổng hợp từ sách vở, internet và Từ điển tiếng Việt, hy vọng đây sẽ là một điểm tựa nhỏ để bạn cải thiện tình trạng bí từ khi viết. Vì mình tin rằng một khi có vốn từ phong phú, bạn sẽ có cách để diễn đạt những gì bạn thực sự muốn nói.