Hoàn thành một cuốn sách, bạn háo hức tìm kiếm thông tin các nhà xuất bản và các đơn vị phát hành sách để gửi gắm đứa con tinh thần. Thế nhưng, thư gửi đi chưa được bao lâu, bạn lại nhận được lời từ chối nhưng không rõ lý do.
Mình hiểu cảm giác đó, bởi vì mình cũng nhận được vài lời từ chối khi gửi bản thảo Nằm nghe gió thổi sau hè. Sau này, trở thành biên tập viên tự do, hỗ trợ xuất bản cho nhiều tác giả, mình mới nhận ra có rất nhiều lý do khiến bản thảo bị từ chối. Dưới đây là một số kinh nghiệm kiểm tra bản thảo trước khi gửi đến NXB mà bạn nên bỏ túi nhé.
Yếu tố nhạy cảm
Trước khi giải thích phần nội dung này, mình giới thiệu đến bạn khái niệm “xuất bản phẩm”. (Nếu bạn có dự định xuất bản sách trong tương lai gần thì bạn sẽ gặp cụm từ này trong một số văn bản quan trọng).
Xuất bản phẩm là các loại tài liệu, tác phẩm về văn học, khoa học, nghệ thuật,… như sách in, tranh, ảnh, bản đồ,… được xuất bản thông qua nhà xuất bản hoặc cơ quan có thẩm quyền. Lý do các xuất bản phẩm phải được kiểm duyệt và cấp phép rất đơn giản, bởi vì cơ quan chức năng phải ngăn chặn việc lan truyền, quảng bá những thông tin sai lệch, độc hại.
Trong Luật xuất bản 19/2012/QH13 của Quốc hội, tại điều 10 (Những nội dung và hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản) có ghi rất rõ: “Nghiêm cấm việc xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm:
– Tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc;
– Tuyên truyền kích động chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân tộc và nhân dân các nước; kích động bạo lực; truyền bá tư tưởng phản động, lối sống dâm ô, đồi trụy, hành vi tội ác, tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, phá hoại thuần phong mỹ tục;
– Tiết lộ bí mật nhà nước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác do pháp luật quy định;
– Xuyên tạc sự thật lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng; xúc phạm dân tộc, danh nhân, anh hùng dân tộc; không thể hiện hoặc thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia; vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức và danh dự, nhân phẩm của cá nhân.”
Sau khi đọc xong những gì mình vừa chia sẻ, bạn đọc lại bản thảo của mình xem thử có vi phạm những nội dung trên hay không. Bạn đọc chậm rãi, kiểm tra câu từ lẫn nội dung truyền tải để tránh bị vi phạm nhé. Trường hợp khi đọc đi đọc lại nhưng vẫn không tìm ra vấn đề, bạn thử tìm một biên tập viên có kinh nghiệm để giúp bạn thẩm định bản thảo.
Bản thảo trình bày cẩu thả
Bản thảo không có yếu tố vi phạm quy định của Luật xuất bản không có nghĩa là bản thảo sẽ được NXB mua bản quyền. Bởi vì ngoài nội dung không bị vi phạm, còn nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến quyết định của NXB, như là: trình bày bản thảo cẩu thả.
Một nhà tuyển dụng sẽ không hài lòng và không nhận một ứng viên nếu hồ sơ của họ có quá nhiều lỗi chính tả, trình bày rối mắt, sắp xếp thông tin thiếu khoa học, không rõ ràng. NXB hay bất kỳ một đơn vị nào khác cũng thế. Ai cũng muốn nhận được một tác phẩm được trình bày cẩn thận, chỉn chu chứ không phải một văn bản cẩu thả.
Dù tác phẩm của bạn có hay đến mấy, nhưng nếu trình bày cẩu thả, chính bạn đã đặt lời từ chối cho đứa con tinh thần của mình. Vậy nên trước khi gửi bản thảo đi, hãy xem xét thật kỹ rằng mình trình bày như vậy đã ổn chưa, font chữ dễ đọc chưa, giãn dòng căn lề,…
Một số lưu ý để bạn tham khảo:
– Không nên dùng font chữ rối mắt, khó đọc (đặc biệt là font chữ có chân)
– Không nên dùng nhiều font chữ, nhiều cỡ chữ trong một file bản thảo.
– Các chương các phần phải rõ ràng, tách biệt để người đọc hiểu được bạn đang viết cái gì, viết đến đâu
– Không viết hoa lung tung hay in đậm, in nghiêng vô tội vạ (bạn xem lại truy cách trình bày văn bản nhé)
Chất lượng bản thảo kém
Trình bày bản thảo đẹp mắt là điểm cộng, nhưng đó không phải là yếu tố quyết định đến kết quả bản thảo của bạn có được chọn hay không. Mà điều quan trọng luôn là: Chất lượng bản thảo.
Những bản thảo có chất lượng kém thường sẽ nhận được cái lắc đầu từ chối của NXB. Sau nhiều năm làm biên tập, dựa vào kinh nghiệm của mình và kinh nghiệm chấp bút cho khách hàng, mình nhận ra một số kiểu bản thảo bị từ chối như:
– Bản thảo có nội dung lan man dài dòng, lê thê
– Nội dung khai thác không có giá trị, không có thông điệp cụ thể
– Do kỹ thuật của người viết kém nên câu cú lủng củng, khó hiểu, mơ hồ, kết quả là người đọc không hiểu ý đồ của tác giả là gì.
Thông thường, bạn sẽ sẽ không đánh giá được kỹ năng viết của mình, điều này hoàn toàn bình thường. Ngay cả khi mình viết cuốn sách thứ hai, cũng cần nhờ một biên tập viên đọc và thẩm định lại. Bởi vì đôi khi viết xong một cuốn sách vài chục ngàn từ, chúng ta đọc xuôi đọc ngược có thể thấy nó cũng hay hay. Nhưng thực tế, khi người khác đọc, họ sẽ nhận ra vấn đề mà bản thảo đang gặp phải. Vậy nên, theo mình, bạn cần có một biên tập viên để góp ý, điều chỉnh bản thảo tốt hơn.
Đọc thêm:
Mất cảm hứng viết sách, phải làm thế nào?
Mình đã viết sách Viết từ số 0 và tự xuất bản như thế nào?
Suy ngẫm về thị trường xuất bản sách: Ai cũng có thể trở thành tác giả
Mình đã bán cuốn sách đầu tiên như thế nào? (Kinh nghiệm bán sách tự xuất bản)
Dung lượng không phù hợp để xuất bản
Mình còn nhớ, cách đây rất lâu, mình nhận được email tư vấn xuất bản của một bạn độc giả. Bạn ấy nhờ mình thẩm định bản thảo tản văn trước khi gửi cho NXB Văn học. Kết quả là sau khi nhìn thấy số từ bản thảo chỉ 15.000 từ, mình đã gợi ý bạn viết thêm để bản thảo hoàn chỉnh rồi gửi đi.
Thực tế, không có một quy định cụ thể nào rằng để xuất bản sách A phải dài bao nhiêu từ hay viết sách B phải bao nhiêu trang. Nhưng theo kinh nghiệm viết sách và xuất bản sách nhiều năm của mình, một bản thảo ít chữ thường khó được chọn vì dung lượng sách quá mỏng. Tương tự một cuốn sách quá nhiều từ cũng sẽ khó chọn vì NXB còn phải cân nhắc giữa chi phí sản xuất và lợi nhuận… Tuy nhiên bạn cũng đừng lo lắng quá, nếu bản thảo của bạn chất lượng, dù dung lượng ít hay dài, NXB cũng sẽ gợi ý cách chỉnh sửa, hỗ trợ để bản thảo được xuất bản. Như mình nói, đó là trường hợp bản thảo của bản cực kỳ chất lượng, còn nếu không, bạn cứ viết ở khoảng an toàn là hợp lý.
Dung lượng tối thiểu nên là 40.000 từ, mình nghĩ trong khoảng 40.000 – 60.000 từ là đẹp nhất. Cuốn tiểu thuyết mà mình biên tập cuối năm 2025 mang tên Cậu là ánh bình minh của tôi của tác giả Giang Hải Yến có dung lượng 55.000 từ, đây là dung lượng đẹp của một cuốn tiểu thuyết.
Cuốn sách Nằm nghe gió thổi sau hè hay cuốn sách Viết từ số 0 của mình cũng rơi vào 40.000 – 50.000 từ.
Một cuốn sách khác mà mình từng biên tập là Thấu hiểu và định vị bản thân để sống đời rực rỡ. Ban đầu, bản thảo có độ dài 110.000 từ nhưng với dung lượng này, thật khó để xuất bản vì quá dày, thế là tác giả đã nhờ mình biên tập còn 70.000 từ để in sách khổ 15.5 x 22cm. Kết quả sách in ra cầm vừa vặn trên tay.
Không đúng người, không đúng thời điểm
Thông thường, khi một đơn vị nào đó mua bản quyền cuốn sách của bạn nghĩa là họ đầu tư vào một phi vụ kinh doanh. Bạn biết mà, đã kinh doanh thì chẳng ai muốn mình bị lỗ. Vậy nên khi chọn mua bản quyền sách, đơn vị mua bản quyền sẽ thẩm định bản thảo của bạn không chỉ một lần. Không chỉ là thẩm định về nội dung có vi phạm Luật xuất bản hay không mà còn thẩm định xem thử nội dung của bạn có phù hợp với thị hiếu hay không, có khả năng sinh lời hay không, có tạo ra lợi nhuận hay không.
Vậy nên, nếu một bản thảo khai thác chủ đề quá cũ, lỗi thời, không còn phù hợp với thời đại thì rất khó để lọt vào mắt xanh của NXB. Ví dụ, thời điểm khi AI (trí tuệ nhân tạo bùng nổ), những cuốn sách viết về chủ đề này ngay lập tức tạo nên cơn sốt. Hoặc thời điểm hậu Covid, những cuốn sách về nội dung sức khỏe hoặc hành trình chống Covid được nhiều người yêu thích bởi vì viết về cuộc sống khốc liệt vào thời điểm ấy.
Những lý do khiến bản thảo bị từ chối mà mình đề cập trong bài viết này là quan điểm cá nhân của mình, không đại diện cho NXB hay bất kỳ một đơn vị nào khác. Quan điểm trong bài được mình dựa vào kinh nghiệm, trải nghiệm và quan sát trong nhiều năm làm biên tập sách tự do. Vậy nên bạn tham khảo và lựa chọn những thông tin phù hợp để có phương hướng điều chỉnh cho bản thảo của mình nhé. Chúc bạn sớm cầm trên tay cuốn sách của riêng mình.
