Đầu năm 2024, mình có chuyến du lịch vào Vũng Tàu, tất cả mọi chi phí từ vé máy bay và ăn nghỉ tại một khách sạn nổi tiếng đều được Ban tổ chức đài thọ. Lý do là vì bài viết tản văn mang tên “Sài Gòn của ba” của mình trên báo Thanh Niên đạt giải Nhì trong cuộc thi Hào khí miền Đông. Vì vậy được mời đến dự lễ trao giải.
Trên chuyến đi đó, mình có dịp ghé thăm đảo Thạnh An, để rồi sau đó ít ngày mình viết bài tản văn Xuân về thăm đảo Thạnh An gửi báo. Kết quả bài viết này được giải Khuyến khích cho cuộc thi Khoảnh khắc Tết của tôi trên báo Tuổi Trẻ.
Và còn rất nhiều những bài tản văn khác mà mình đã viết từ khi còn là sinh viên Báo chí cho đến tận bây giờ, một số bài đạt giải và được đăng trên báo Bongda24h, Sài Gòn giải phóng,…
Thậm chí cuốn sách đầu tay của mình Nằm nghe gió thổi sau hè cũng là thể loại tản văn, đã bán chạy 1000 cuốn trong lần đầu tự xuất bản.
Nếu bạn nghĩ rằng viết tản văn chỉ đơn giản là trải lòng những cảm xúc, nghĩ gì viết đấy thì… điều này không sai. Tuy nhiên nó không sai nếu bạn viết cho chính mình, viết không nhằm mục đích chinh phục người đọc. Còn khi bạn đã xác định viết tản văn cho độc giả, viết gửi báo chí thì không còn là chuyện nghĩ gì viết đó nữa.
Một số sai lầm mình rút ra khi trong quá trình hướng dẫn viết cho học viên, hy vọng giúp bạn có thêm kinh nghiệm để viết tốt hơn.
Thông điệp chưa rõ ràng
Hơn 4 năm làm Writing Mentor trong đó có 2 năm hướng dẫn viết sách, mình nhận thấy một số bạn viết tản văn thường mắc một lỗi nghiêm trọng, đó là viết lan man dài dòng nhưng không rõ thông điệp truyền tải. Nếu bạn viết một chủ đề nào đó, đừng tập trung kể lể quá nhiều vào những chi tiết bên lề mà hãy chọn một hình ảnh/chủ đề/thông điệp ấn tượng nhất rồi làm nổi bật nó lên.
Ví dụ đề bài là viết về kỷ niệm tuổi thơ, nếu bạn cứ mải mê theo đuổi cánh diều, nương ngôn, con trâu, ao cá,… thì bài tản văn của bạn rất dễ trở thành một nồi lẩu thập cẩm. Dù bạn có kỹ thuật viết tốt, biết lồng ghép cảm xúc nhưng khi không có một điểm neo độc giả lại, bài tản văn của bạn sẽ trôi tuột đi.
Hãy chọn một hình ảnh ấn tượng nhất, ví dụ hình ảnh cánh diều, tập trung khắc họa hình ảnh này thật sâu sắc, đừng quên thêm vào đó những liên tưởng, tưởng tượng khiến cho người đọc phải suy ngẫm. Chẳng hạn con diều còn là ước mơ của những đứa trẻ vùng quê nghèo, một cánh chiều được bay lên chính là ước mơ được thắp lên, bay cao, bay xa mãi.
Dĩ nhiên, bạn có thể đưa vào những chi tiết phụ như cánh diều, ruộng lúa, nương ngô, lũy tre làng,… Nhưng hãy để chủ đề chính được phát họa rõ nét, truyền tải được thông điệp cụ thể rõ ràng.
Đọc thêm:
Xuất bản sách tuổi 30: Mình đã làm những gì?
Mình trở thành người biên tập sách như thế nào?
Khám phá vẻ đẹp ngôn từ trong những bài hát Việt
Viết từ số 0 – Cuốn sách về viết lách nên có trên kệ sách nhà bạn
Ngôn từ chưa đặc sắc
Ngôn từ – vũ khí lợi hại biến những bài viết sáng tác nói chung và các bài tản nói riêng trở nên giàu cảm xúc hơn. Nhưng làm thế nào để chọn từ ngữ đắt giá? Điều đó đòi hỏi người viết phải có vốn từ phong phú, đồng thời biết chắt lọc từ ngữ phù hợp để đưa vào bài. Như vậy, khi đọc, độc giả sẽ thấm từng câu từng từ, ở lại với bài viết của bạn lâu hơn, nhớ thật lâu hơn.
Bí quyết là bạn cần phải trau dồi vốn từ vựng phong phú và đa dạng hơn. Trong cuốn sách Viết từ số 0 mà mình xuất bản, có một số mẹo trau dồi vốn từ cực hiệu quả mà mình áp dụng thành công trong suốt 5 năm viết lách. Nhờ đó mình có nhiều vốn từ hơn, không bị bí từ khi viết.
Giàu vốn từ, bạn có thể viết những câu văn ấn tượng hơn. Ví dụ để miêu tả nỗi buồn khi bà mất trong cuốn tản văn Nằm nghe gió thổi sau hè, mình không viết “Bà tôi mất rồi”, thay vào đó mình dùng từ “Bà tôi đi trong ngày nắng hanh hao. Giậu mồng tơi còn ở đó và gà vẫn bới vườn, mây trắng vẫn lượn lờ trôi, trời vẫn xanh nhưng bà không còn nữa”.
Rõ ràng câu viết bên dưới có khả năng hạ gục người đọc khó tính hơn. Mình đã khéo léo cài cắm những từ gợi cảm giác “bà đi trong ngày nắng hanh hao”, “bà không còn nữa” thay vì nói “bà mất rồi”. Và những hình ảnh ví von khiến người đọc liên tưởng, cảm giác như mọi thứ vẫn còn đó “giậu mồng tơi”, “gà vẫn bới vườn” nhưng “bà đã không còn nữa”.
Kể lể quá nhiều, thiếu yếu tố miêu tả
Nhà viết kịch, nhà văn Anton Chekhov có một câu nói rất hay rằng “Đừng nói với tôi là mặt trăng đang chiếu sáng; hãy chỉ cho tôi ánh sáng lấp lánh trên mảnh thủy tinh vỡ.” Đó là câu nói mình thuộc nằm lòng khi vứt bỏ sự khô cứng của viết thương mại để viết tản văn – một thể loại sáng tác giàu cảm xúc hơn.
Bạn thử đọc câu sau, sau đó nhắm mắt và tưởng tượng ra:
– “Chúng tôi đi qua nhà bác Năm trên con đường mòn trong thôn ra ruộng.”
– “Để qua nhà bác Năm, chúng tôi phải men theo con đường mòn được bồi đắp được hai bên. Đây là lối đi chung của người trong thôn ra ruộng, nó chật hẹp đến mức chỉ cần có người đi ngược chiều, người còn lại buộc lòng phải nép sát một bên để tránh.”
Bạn thấy cách viết nào miêu tả nhiều hơn, cách viết nào hấp dẫn hơn? Để tìm hiểu thêm về cách viết này, bạn tìm đọc thử sách Viết từ số 0 của mình nhé, trong đó, mình hướng dẫn cụ thể các bước viết miêu tả để biến câu văn trở nên giàu hình ảnh và cảm xúc hơn.
Viết sáng tác nói chung hay viết tản văn nói riêng không chỉ đòi hỏi ở chuyện năng khiếu. Mà nó còn là việc chúng ta mài giũa, thực hành đúng cách, học đúng phương pháp.
Dĩ nhiên, không phải cứ áp dụng và thực hành những điều mình chia sẻ thì bạn sẽ ngay lập tức viết tản văn hay xuất sắc, mà quá trình này cần thời gian. Hôm nay bạn viết chưa tốt, ngày mai cũng chưa tốt, nhưng mình tin chỉ cần chịu khó học hỏi, viết đều thì một ngày đẹp trời bạn sẽ viết tốt hơn thôi. Và đừng quên chia sẻ khoảnh khắc ấy với mình nhé.
