Ngày viết xong Nằm nghe gió thổi sau hè, mình đã gửi bản thảo đi với mong muốn được bán bản quyền sách. Tuy nhiên nguyện vọng không thành, mình đã lựa chọn tự xuất bản. Đến cuốn sách thứ hai là Viết từ số 0, mình không do dự chọn cách này. Tuy nhiên, khi khách hàng tìm đến mình nhờ biên tập và tư vấn, đôi lúc mình sẽ tư vấn bán bản quyền sách. Vậy, lý do gì mà mình chọn tự xuất bản, còn tư vấn cho khách hàng bán bản quyền, mời bạn đọc bài so sánh hai hình thức xuất bản dưới đây nhé.
* Lưu ý: Những chia sẻ trong bài viết này được rút ra từ trải nghiệm cá nhân của mình, không phải là tiếng nói của tất cả các tác giả sách.
Bán bản quyền sách
Hình thức xuất bản đầu tiên mình muốn phân tích là bán bản quyền sách. Nghĩa là bạn gửi bản thảo của mình cho nhà xuất bản hoặc nhà phát hành. Để phân biệt 2 đơn vị này, bạn tìm đọc bài viết Các cách xuất bản một cuốn sách và quy trình tự xuất bản sách nhé. Nếu bản thảo chất lượng, các đơn vị sẽ tiến hành xuất bản theo quy định.
Ưu điểm:
– Các đơn vị sẽ tiến hành biên tập bản thảo, thiết kế/vẽ bìa, dàn trang, in ấn và bạn không tốn bất kỳ chi phí nào cho việc xuất bản.
– Bạn sẽ được các biên tập viên giàu chuyên môn góp ý, đưa ra đề xuất để chỉnh sửa bản thảo tốt hơn.
– Bạn nhận nhuận bút cho sách. Thông thường nhuận bút được tính theo công thức: giá bìa x số lượng bản in x % (số phần trăm này có thể là từ 5 đến 12). Nếu là tác giả nổi tiếng, con số có thể lên đến 15%.
– Cuốn sách sẽ được đơn vị xuất bản lan tỏa mạnh mẽ, rầm rộ trên các phương tiện truyền thông đại chúng, bạn sẽ tham gia hỗ trợ trong một vài giai đoạn.
– Nếu cuốn sách bán chạy và được tái bản, nối bản, bạn sẽ tiếp tục nhận nhuận bút.
Hạn chế:
– Bản quyền sách thuộc về đơn vị xuất bản, tùy vào điều kiện trong hợp đồng mà thời hạn là 3 năm, 5 năm…
– Bạn không quyết định được thời gian ra mắt tác phẩm. Mình có khách hàng cũ (từng thuê mình biên tập bản thảo) được một đơn vị xuất bản mua bản quyền vào năm 2025. Tuy nhiên đến thời điểm khi mình viết bài này (vào tháng 6.2026), cuốn sách đó vẫn chưa được ra mắt. Một chị tác giả khác mình quen biết là Việt Thùy Giang với cuốn sách Tiệm kem Vani ngọt ngào. Cuốn sách của chị được NXB Phụ nữ mua bản quyền nhưng mãi sau đó một năm mới chính thức phát hành. Thực tế, mỗi đơn vị đều có kế hoạch xuất bản sách theo từng quý, từng năm. Nên khi cuốn sách của bạn được mua bản quyền, nghĩa là sách sẽ được xuất bản vào một thời điểm hợp lý theo đơn vị đó, chứ không phải nghiễm nhiên sẽ được ra mắt sớm như bạn mong muốn.
– Có thể bạn sẽ không giữ được trọn vẹn nội dung như mong muốn. Các đơn vị xuất bản sẽ biên tập rất kỹ bản thảo của bạn. Có điểm nào chưa hợp lý, biên tập sẽ góp ý để bạn điều chỉnh sao cho tốt nhất. Thậm chí, có đôi khi, bạn sẽ phải sửa theo một hướng mà bạn không muốn. Nếu bán bản quyền sách, bạn phải chấp nhận điều này.
– Các yếu tố khác ví dụ như bạn khó quyết định được khổ sách, chất liệu giấy, loại bìa (bìa cứng hay bìa mềm)… hoặc bạn không quyết được giá bìa sách.
Đọc thêm:
Tổng hợp các nhà phát hành sách nhận bản thảo từ tác giả
Tổng hợp địa chỉ email gửi bản thảo cho nhà xuất bản, nhà phát hành
Viết từ số 0 – Cuốn sách dành cho người viết để ai cũng có thể bắt đầu
Q&A xuất bản sách: Những điều bạn cần biết khi bán bản quyền tác phẩm (phần 1)
Tự xuất bản sách
Tự xuất bản sách là hình thức bạn tự bỏ chi phí ra để xuất bản sách bao gồm xin giấy phép xuất bản, thuê biên tập để thẩm định bản thảo, thuê họa sĩ vẽ bìa, dàn trang rồi mang sách đến nhà in để in ấn.
Ưu điểm:
– Bạn có quyền quyết định được thời gian ra mắt sách như mong muốn. Chẳng hạn năm 2025, khi vừa tròn tuổi 30, mình đã tự xuất bản cuốn sách Viết từ số 0. Chị khách hàng của mình là Gia Linh, vừa cho ra mắt tập thơ đón mình về lại vào mùa hè năm 2026. Và chọn hình thức tự xuất bản, cuốn sách ra mắt vào ngày 15.6 – một ngày đặc biệt của chị.
– Bạn tự quyết định giá bìa, với mình, đây là điều tuyệt vời nhất khi chọn hình thức tự xuất bản. Với Nằm nghe gió thổi sau hè, mình chọn giá bìa là 145.000 đồng. Khi đó, có nhiều người góp ý rằng giá bìa như vậy là cao, thường dòng sách tản văn có giá dưới 100.000 đồng trở lại sẽ dễ bán hơn. Tuy nhiên mình vẫn giữ nguyên ý định và cuối cùng mình cũng đã bán hết 1000 bản. Việc tự quyết định giá bìa sẽ giúp các tác giả dễ dàng tính toán đưa ra mức giá phù hợp để hòa vốn. Chưa kể, vì bạn đã đặt nhiều tâm huyết để hoàn thành cuốn sách, nên bạn cũng sẽ biết mức giá nào là hợp lý nhất.
– Ngoài tự quyết định giá bìa, bạn còn chủ động trong các khâu biên tập, thiết kế bìa, in ấn… Thông thường, khi tự xuất bản, bạn sẽ có quyền quyết định nội dung bản thảo, nên bỏ chi tiết nào, giữ lại câu chuyện nào… Như mình hiện tại đang làm biên tập tự do. Mình thường góp ý sửa hoặc bỏ những nội dung vi phạm. Còn về cấu trúc, nội dung, câu từ… mình sẽ đề xuất chỉnh sửa, nhưng quyết định cuối cùng vẫn ở tác giả. Tương tự với khâu thiết kế bìa và in ấn cũng vậy, tác giả được chọn họa tiết bìa, chất lượng giấy, khổ sách… tùy thích.
– Trong trường hợp bạn tự xuất bản thành công, lợi nhuận thu về không nhỏ. Vì nguyên tắc làm nghề của mình là không chia sẻ về tiền bạc, vậy nên mình khó lòng nói với bạn rằng tự xuất bản đã giúp mình có được bao nhiêu tiền. Nhưng câu chuyện của khách hàng có thể phần nào cho thấy tiềm năng chia sẻ về khách hàng của mình. Bạn ấy xuất bản 500 cuốn sách với chi phí gần 30 triệu, với giá bìa 120.000 đồng/cuốn vào năm 2025. Hiện bạn bán hết số sách đó và thu về 60 triệu đồng. Chưa kể, cuốn sách của bạn đã nhanh chóng lọt vào mắt xanh một đơn vị xuất bản nổi tiếng và được mua bản quyền để xuất bản trong thời gian tới.
– Vì tự xuất bản, bản quyền sách sẽ thuộc về bạn. Bạn khai thác cuốn sách để làm podcast, video hoặc trích nội dung trong sách để làm các ấn phẩm khác như tranh ảnh tùy thích.
Hạn chế:
– Bạn sẽ tốn một khoảng lớn, đặc biệt nếu in sách với số lượng lớn. Chưa kể, chi phí xuất bản cũng sẽ cao hơn nếu bạn chọn chất lượng giấy in tốt, in bìa cứng và in màu.
– Trong trường hợp sách bán chậm, đôi khi bạn sẽ gặp áp lực, vậy thì bạn sẽ cần phải tập trung cho khâu truyền thông sách cho sách nhiều hơn. Ví dụ bạn đăng bài lên mạng xã hội, tích cực vào các hội nhóm về sách để chia sẻ… Điều này cũng mất nhiều thời gian và công sức.
Mình viết bài này với hy vọng sẽ giúp những bạn tác giả chọn được hình thức xuất bản phù hợp. Nếu không quá gấp gáp về thời gian hoặc chưa có đủ chi phí, thì bạn cứ kiên nhẫn gửi email đến các đơn vị xuất bản. Còn nếu bạn nóng lòng muốn ra mắt sách vào thời điểm mong muốn thì nên chọn tự xuất bản. Trường hợp bạn đã gửi bản thảo cho nhiều đơn vị rồi nhưng tất cả đều từ chối, trong khi đó tâm trí mãi đuổi theo giấc mơ trở thành tác giả, theo mình, tự xuất bản là lựa chọn phù hợp nhất. Đừng để việc theo đuổi một giấc mơ quá dài khiến bạn mệt mỏi nhé, có rất nhiều cách để cầm trên tay cuốn sách cho riêng mình.
