Chưa từng viết thì có chấp bút sách được không? Tìm dự án chấp bút ở đâu?… Thi thoảng, mình lại nhận được những câu hỏi về nghề chấp bút sách. Dù trả lời từng tin nhắn, nhưng mình biết rằng đâu đó ngoài kia vẫn có những bạn quan tâm đến công việc này. Vì vậy mình quyết định viết một bài chia sẻ tất tần tật về nghề chấp bút sách.
1. Chưa từng viết thì chấp bút được không?
Ngoài câu hỏi này, cũng có bạn hỏi mình là bạn từng viết nhưng chỉ viết nhật ký hoặc viết linh tinh trên mạng xã hội thì có làm được không? Thông thường khi trả lời tin nhắn tư vấn của độc giả, mình chọn cách nói giảm nhẹ nhằm truyền động lực để các bạn theo đuổi ước mơ. Nhưng với câu hỏi này, mình lại đưa ra câu trả lời ngay, đó là: “Không”. Nếu bạn chưa từng viết, hoặc viết ít, chỉ viết những nội dung tự sự thì không thể làm nghề chấp bút sách được.
Có hai lý do khiến mình khẳng định như vậy. Thứ nhất, chấp bút sách là công việc viết sách thuê, đòi hỏi bạn cần phải giỏi kỹ năng viết và hiểu về cách viết một cuốn sách, chứ không phải là viết một bài dài vài trăm từ. Bên cạnh đó, một dự án chấp bút sách thường kéo dài từ 1 – 6 tháng hoặc thậm chí một năm, độ dài có khi lên đến gần trăm ngàn từ. Do đó, công việc này đòi hỏi người viết phải kiên trì, chịu khó, viết đi sửa lại nhiều lần
2. Chưa có kinh nghiệm thì làm được không?
Thi thoảng, có bạn lại tâm sự rằng bạn viết khá tốt rồi nhưng chưa có kinh nghiệm chấp bút, liệu mình có thể giới thiệu dự án cho bạn không? Mình đành phải lắc đầu từ chối. Chẳng phải vì mình khó tính, cũng không phải vì mình chỉ dành dự án cho các học viên, mà đơn giản bởi vì chấp bút sách không hề đơn giản.
Mình làm nghề viết nhiều năm, từ chấp bút, biên tập sách, làm viết nội dung cho doanh nghiệp… Nhưng nếu hỏi công việc viết lách nào khó nhất mình từng làm, mình không suy nghĩ mà trả lời ngay là chấp bút. Với mình, chấp bút khó đến độ mỗi lần nhận dự án, mình đều dành gần như toàn bộ thời gian để nghiên cứu chủ đề, tìm hiểu về tác giả, phỏng vấn và quan trọng là làm sao để viết ra một cuốn sách mà chính khách hàng cảm thấy như là họ viết.
Mặc dù sau này mình không trực tiếp chấp bút mà giao lại cho học viên và chỉ phụ trách quản lý gồm biên tập và tư vấn xuất bản cho khách. Thế nhưng, mình cần phải đảm bảo chất lượng đầu ra của sản phẩm. Vậy nên, khi có dự án, mình không trao bừa cho học viên mà phải chọn lựa xem học viên đó có phù hợp với tính cách, giọng văn, vùng miền… của khách hay không. Đó là lý do chính mà mình đào tạo khoảng 4, 5 bạn học chấp bút, nhưng chỉ có 3 trong số đó được thực hiện dự án thực tế. Còn lại các bạn khác sẽ học việc từ những điều nhỏ nhất như tổ chức và sắp xếp thông tin, thực hành làm cấu trúc sách, soát lỗi trình bày…
3. Tìm dự án chấp bút ở đâu?
Thường thì khi nhận được câu hỏi này, mình hay hài hước đáp là: “Em hỏi câu này khó quá, chị không biết trả lời sao.” Mình nói đùa mà là thật, vì những gì không có trải nghiệm thì khó lòng mà trả lời được.
Mình làm nghề chấp bút nhiều năm và phần lớn các dự án mình trực tiếp làm hoặc học viên của mình thực hiện là do khách hàng tự tìm đến. Dù vậy, mình cũng chia sẻ với các bạn rằng để tìm dự án chấp bút, bạn có thể tham gia một vài cộng đồng về viết sách, xuất bản… Nếu có ai đó đăng bài cần tìm người chấp bút thì bạn mạnh dạn nhắn tin hỏi, biết đâu lại tìm được dự án phù hợp. Một vài bạn cũng làm nghề chấp bút sách giống mình đã có khách hàng đầu tiên nhờ cách làm này. Hoặc bạn cũng có thể tự xuất bản sách, như mình khi ra mắt Nằm nghe gió thổi sau hè và Viết từ số 0, mình được khách hàng biết đến nhiều hơn. Khi bạn có sản phẩm, bạn sẽ dễ dàng thuyết phục được khách hàng hơn.
Đọc thêm:
Viết cuốn sách đầu tay, cần lưu ý những gì?
Một số mẹo giúp bạn tiết kiệm chi phí tự xuất bản sách
Chọn thể loại nào để viết sách: tự truyện, hồi ký hay nhật ký?
Mình đã sống nhiều cuộc đời khác nhau kể từ khi làm công việc chấp bút sách
4. Làm sao có sản phẩm đầu tiên?
Trong khóa học nghề chấp bút sách mà mình đang hướng dẫn, mỗi học viên đều được thực hành dự án thực tế. Những bạn viết tốt, sẽ có cơ hội tự mình thực hiện một dự án chấp bút sách; những bạn viết khá sẽ được đồng hành cùng mình trong một dự án phù hợp; những bạn viết chưa tốt, mình sẽ hướng các bạn viết ebook (sách điện tử).
Ngoài ra, mình cũng khuyến khích các bạn viết một cuốn sách cho người thân, người quen (ví dụ ba mẹ, ông bà…). Đây chính là “khách hàng” chấp bút đầu tiên của bạn. Có thể sau khi viết xong, bạn không được trả thù lao bằng vật chất, nhưng bù lại, bạn đã có một cuốn sách thật hay dành tặng cho người thân. Với cách này, các bạn học viên sẽ nói chuyện, khơi gợi để ông bà, bố mẹ chia sẻ thông tin rồi thực hành viết thử. Sau khi viết xong, bạn có thể in ấn với số lượng ít nhằm mục đích làm kỷ niệm.
Có cuốn sách đầu tiên, bạn sẽ tự tin tìm các dự án chấp bút hơn.
5. Những kỹ năng cần phải học?
Để trở thành người chấp bút, theo mình, kỹ năng quan trọng nhất và nên học đầu tiên là viết. Có một nguyên tắc mà mình thường nhắc các bạn học viên là: viết đúng trước khi viết tốt. Bạn không thể viết một cuốn sách nếu như viết một bài vài trăm chữ còn mắc nhiều lỗi.
Nếu bạn là người mới, hãy học những kỹ năng viết cơ bản như lỗi chính tả, ngữ pháp, diễn đạt đúng, viết đúng trọng tâm, viết đúng logic, viết đúng đối tượng, tránh thừa từ, lặp từ… Những nội dung này đều có trong khóa học Viết từ số 0 của mình. Sau đó, bạn học kỹ năng viết nâng cao như học chấp bút sách.
Còn bạn đã viết khá trở lên, có thể học ngay chấp bút sách để được cọ xát với các dự án thực tế, nâng cao tay nghề.
Ngoài kỹ năng viết, bạn còn cần học kỹ năng phỏng vấn. Lý do mà mình theo nghề chấp bút sách và làm tốt, có lẽ là nhờ kỹ năng phỏng vấn được học từ ngày còn là sinh viên khoa Báo chí truyền thông. Với mình, để cuốn sách viết ra sâu sắc, đòi hỏi người chấp bút cần phải biết khai thác nhân vật (đặt câu hỏi phỏng vấn). Bên cạnh đó bạn cũng cần học kỹ năng nhập vai, nghĩa là tự đặt bản thân vào vị trí, bối cảnh hoặc góc nhìn của khách hàng để cảm nhận và viết ra.
Mình hy vọng qua bài viết này, bạn hiểu hơn về nghề chấp bút sách. Nếu bạn muốn theo đuổi công việc thú vị nhưng cũng lắm khó khăn này, đón đợi bài tiếp theo của mình để bỏ túi kỹ năng, kiến thức cần có trên hành trình làm nghề nhé.
