Đó là một buổi sớm mùa hè, khi ve ve inh ỏi khắp nơi, không khí nóng tràn về khiến mình thức giấc sớm hơn mọi khi. Mình mở điện thoại để kiểm tra thông báo và một chiếc email được gửi đến lúc 2 giờ sáng. Chị tác giả hỏi về việc liệu có nên gửi toàn bộ bản thảo cho đơn vị xuất bản không, vì lo lắng sẽ bị lộ nội dung. Mình nhớ lại trước đây, đôi khi mình cũng nhận được những câu hỏi về bán bản quyền tác phẩm như là: viết fanfic có xuất bản được không, rồi bản thảo lên đến 400.000 từ liệu có cơ hội không…
Bài viết này, mình giải đáp những thắc mắc về bán bản quyền tác phẩm để các bạn tác giả mới có thêm thông tin trước khi gửi bản thảo đi. Lưu ý, bài viết dựa trên kinh nghiệm tư vấn xuất bản, chấp bút và biên tập cho gần 20 đầu sách khác nhau của mình, không phải là tiếng nói của các đơn vị liên quan đến xuất bản.
Viết fanfic có được xuất bản không?
Trước đây, mình hướng dẫn một bạn nhỏ viết sách. Trong buổi học đầu tiên, khi hỏi về ý tưởng viết, bạn đã không do dự chọn fanfic vì quá thích thể loại này. Mình đã phân tích rằng, bạn ấy có thể viết fanfic như một cách để trau dồi vốn từ, kỹ thuật, diễn đạt, thậm chí xây dựng thế giới riêng bạn… Nhưng nếu xuất bản, gần như là điều bất khả thi.
Fanfic (truyện được viết bởi người hâm mộ) là một tác phẩm phái sinh được xây dựng dựa trên tác phẩm gốc với cốt truyện với nhân vật, bối cảnh có sẵn. Đa phần những tác phẩm này đã được bảo hộ bản quyền. Vì vậy, thương mại một tác phẩm đã được bảo hộ khi chưa được phép là vi phạm.
Một số trường hợp đã lách luật bằng cách thay đổi hoàn toàn tên nhân vật và các chi tiết khác để tạo ra một thế giới riêng. Và các tác phẩm đó đã tạo ra tiếng vang, thậm chí được xuất bản. Ví dụ bộ fanfic After (tạm dịch Từ khi có anh) do Anna Todd viết về Harry Styles, thành viên nhóm One Direction. Sau khi đăng tải trên Wattpad, bộ truyện đã nhanh chóng nổi tiếng và được chuyển thể thành phim phát trên kênh Netflix. Nhưng như mình nói, đây là trường hợp hiếm hoi.
Độ dài của cuốn sách bao nhiêu từ?
Năm 2024, mình nhận một bản thảo sách dài hơn 100.000 từ. Dù tác giả chọn hình thức tự xuất bản, mình vẫn góp ý rằng nên cô đọng nội dung để tối ưu chi phí in ấn. Năm 2025, mình tiếp cận một bản thảo dài 400.000 từ. Tác giả có nguyện vọng muốn gửi đến một vài đơn vị xuất bản để xem phản hồi. Khi ấy, mình đã chia sẻ rằng bản thảo này có tỷ lệ bị từ chối khá cao vì 400.000 từ không phải là một con số “đẹp” để xuất bản.
Vậy, số từ như thế nào được xem là đẹp? Mình từng xuất bản 2 cuốn sách thuộc 2 dòng khác nhau. Sách Nằm nghe gió thổi sau hè thuộc dòng văn học, dài khoảng 40.000 từ; sách Viết từ số 0 thuộc dòng kỹ năng, dài khoảng 45.000 từ. Dung lượng này, in khổ 14.5 x 20.5 đều cầm tay vừa vặn.
Nếu bạn có mục tiêu bán bản quyền tác phẩm thì viết trong khoảng 40.000 – 60.000 từ. Một số sách thiếu nhi có thể ít hơn, từ 30.000 – 35.000. Bởi vì khi đầu tư vào cuốn sách của bạn, các đơn vị sẽ cần phải cân đối chi phí. Nếu sách càng dày, chi phí in sẽ càng cao, lúc này đơn vị xuất bản sẽ phải cân nhắc có nên đầu tư hay không.
Có nên gửi toàn bộ tác phẩm?
Đây là câu hỏi mà mình nhận được nhiều nhất khi là người biên tập sách tự do. Mình hiểu, nhiều tác giả lo lắng gửi toàn bộ tác phẩm có rủi ro lộ nội dung ra bên ngoài. Thế nhưng, nếu bạn gửi một phần, trong trường hợp bản thảo tốt, biên tập viên lại phải email cho bạn để chờ được đọc phần còn lại, như vậy cũng sẽ tốn thời gian cho cả hai bên.
Chưa kể, có những tác phẩm mà chỉ cần 2, 3 chương đầu, biên tập viên có thể đánh giá được tiềm năng nhưng có những tác phẩm mà nội dung hấp dẫn lại nằm ở giữa hoặc phần cuối sách. Và biên tập viên phải đọc hết thì mới đưa ra được đánh giá khách quan. Vậy nên, mình thường khuyến khích học viên gửi toàn bộ tác phẩm.
Trường hợp đọc xong bài viết này và bạn vẫn kiên quyết gửi một phần bản thảo thì nên làm thêm Book Proposal gửi kèm. Như vậy, biên tập viên sẽ có cái nhìn tổng quan về tác phẩm bao gồm chủ đề, định hướng, cách triển khai, tác phẩm cạnh tranh, tiềm năng xuất bản.
Đọc thêm:
Tổng hợp các nhà xuất bản sách hiện nay
Cách mở rộng vốn từ viết lách bằng Từ điển tiếng Việt
Tổng hợp các nhà phát hành sách nhận bản thảo từ tác giả
Học viết cơ bản với những mẹo thú vị trong sách Viết từ số 0
Khi không nhận được phản hồi?
Khi gửi bản thảo đi, một vài đơn vị sẽ phản hồi và hẹn bạn sau x ngày sẽ phản hồi. Ví dụ Skybooks thì phản hồi sau 1 tháng, Bách Việt Books phản hồi sau 7 – 10 ngày hoặc NXB Trẻ thường trả lời rất sớm ngay sau khi họ đọc xong bản thảo. (NXB Trẻ đã phản hồi cho mình sau 3 ngày gửi). Với những đơn vị đã phản hồi, bạn chờ đợi lịch hẹn như trong email. Trường hợp đã quá thời gian hẹn, bạn kiên nhẫn đợi thêm, 2 – 5 ngày nữa (vì một số đơn vị xuất bản sẽ phản hồi số ngày dựa trên ngày làm việc chính thức và không tính ngày cuối tuần, nghỉ lễ).
Nếu sau thời gian đó, bạn vẫn chưa nhận được email thì làm thế nào? Một số ý kiến cho rằng nếu biên tập viên không liên lạc lại thì gần như 99% là bị từ chối và không cần hỏi lại. Tuy nhiên, với mình thì chỉ cần có 1% cơ hội mình cũng sẽ thử, dẫu sao biết kết quả cũng tốt hơn là nghĩ rằng mình “tạch”. Bạn chủ động email hoặc gọi điện, nhắn tin để hỏi về bạn thảo. Mình tin sẽ chẳng có đơn vị nào từ chối trả lời với những lời hỏi thăm chân thành, khéo léo.
Cũng có một số trường hợp, khi gửi bản thảo đi và bạn không nhận được phản hồi. Thì sau 2 – 3 tháng (thường đây là mốc thời gian để một biên tập đọc và thẩm định bản thảo với độ dài 40.000 – 50.000 từ), bạn gửi thư đến hỏi thăm thử nhé.
Bị từ chối thì nên làm gì?
Khi bị từ chối lần đầu, bạn nhớ đọc kỹ lý do từ chối của đơn vị xuất bản. Nếu câu trả lời là bản thảo chưa phù hợp với định hướng xuất bản thì rất có thể bạn chọn nhầm nơi gửi gắm đứa con tinh thần. Ví dụ bạn có một bản thảo về truyện tình yêu đôi lứa và gửi đến NXB Kim Đồng, điều này chưa hợp lý, bạn có thể cân nhắc gửi đến NXB Văn học hay NXB Trẻ.
Giả sử bạn gửi đi nhiều đơn vị và nhận lại những cái lắc đầu, thì lý do có thể là bản thảo có ý tưởng tốt nhưng cách triển khai chưa tốt; bản thảo “đầu voi đuôi chuột”, ban đầu viết hấp dẫn nhưng về sau càng đuối dần… Lúc này, bạn thử dừng lại để xem xét tác phẩm, chỉnh sửa để có một tác phẩm chất lượng hơn rồi hãy gửi sau.
Cũng có một số trường hợp bị từ chối vì chủ đề sách quá quá ngách (ví dụ sách viết cho một nhóm độc giả rất nhỏ như sách về khảo cổ hoặc hồi ký của một nhân vật vô danh…). Lúc này bạn có thể nghĩ đến hình thức tự xuất bản. Ngoài ra còn có một trường hợp khác là bản thảo của bạn ở mức khá nhưng vì nhiều lý do, đơn vị xuất bản không đầu tư mua bản quyền, bạn đừng vội từ bỏ giấc mơ mà nghĩ đến việc tự xuất bản. Giống như Nằm nghe gió thổi sau hè của mình, từng bị từ chối trước khi mình quyết định tự in 1000 cuốn và đã bán hết.
Nhuận bút bao nhiêu?
Thực ra, 2 cuốn sách của mình đều ra đời bằng hình thức tự xuất bản. Vậy nên thông tin trong mục này không đến từ kinh nghiệm của bản thân mà đến từ các anh chị tác giả mình quen biết. Mình hy vọng một ngày nào đó, mình cũng sẽ bán được bản quyền sách cho một đơn vị xuất bản nào đó và quay lại đây, kể cho bạn nghe những gì thực tế nhất nhé.
Một số tác giả mình quen cho biết, nhuận bút sách mà bạn nhận được thường tính bằng công thức: % x số lượng bản in x giá bìa (giá sách được in trên bìa). Về phần trăm, thường dao động từ 8 – 10 %, tuy nhiên cũng có một số tác giả ít hơn hoặc nhiều hơn tùy vào danh tiếng và các yếu tố liên quan khác.
Ví dụ, bản thảo của bạn được in 2000 cuốn, giá bìa 100.000 đồng và bạn nhận nhuận bút 10% thì số tiền bạn nhận là: 10% x 100.000 x 2000 = 20.000.000 đồng.
Mong rằng với những thông tin mình chia sẻ, bạn đã hiểu được về cách thức bán bản quyền tác phẩm. Một ngày đẹp trời, bạn hoàn thành giấc mơ xuất bản, đừng quên quay lại đây để lại bình luận chia sẻ với mình nhé. Mình sẽ cùng chung vui với giấc mơ của bạn.
