Đó là một chiều mưa tháng 8, mình có một buổi tư vấn xuất bản cho bạn tác giả trẻ. Mình còn nhớ, đôi mắt bạn lấp lánh niềm vui khi kể về việc hoàn thành xong bản thảo đầu tiên. Có lần đọc, bạn tưởng tượng khi ra mắt, cuốn sách sẽ trở thành tác phẩm best-seller (bán chạy). Nhưng lại có lần, bạn đọc chậm rãi từng câu từ lại thấy chẳng hay như từng nghĩ: câu này thiếu sự mềm mại, chương kia lại chưa hấp dẫn…
Trước băn khoăn đó, bạn tự hỏi có nên thuê người đọc thử bản thảo và góp ý. Rồi vô tình biết đến mình, thế là bạn đem những đắn đo đó để giãi bày…
Bạn có từng rơi vào trường hợp ấy giống bạn ấy không? Nếu có, bài viết này là dành cho bạn!
Có nên thuê người đọc thử bản thảo?
Tiếp tục với câu chuyện ở phần mở bài. Khi ấy, mình đã trả lời rằng nên thuê người đọc thử, bởi họ sẽ cho bạn những góc nhìn mới về tác phẩm, đồng thời góp ý về câu từ, diễn đạt (nếu có). Như vậy, bạn sẽ có một tác phẩm chỉn chu trước khi gửi đi.
Nhưng mình cũng không quên hỏi bạn ấy định gửi cho bao nhiêu người. Kết quả, bạn giơ hai bàn tay, biểu thị cho câu trả lời là 10 người. Lúc này, mình lắc đầu nghiêm túc. Lý do không nên thuê nhiều người đọc thử bản thảo là vì:
– “Chín người mười ý”: Mình đồng ý là khi chia sẻ bản thảo cho nhiều người đọc, chúng ta sẽ nhận được những ý kiến khách quan, đa diện hơn. Nhưng bên cạnh đó, đây cũng là một điểm trừ. Bởi chín người thì mười ý. Vì vậy, nếu bạn là tác giả mới, bạn sẽ dễ bị ngợp và không biết nên nghe theo ai, không biết nên sửa như thế nào cho hợp lý.
– “Đẽo cày giữa đường”: Bạn còn nhớ câu chuyện ngụ ngôn “Đẽo cày giữa đường” mà chúng ta từng đọc hồi bé không? Mình thì nhớ rất rõ. Vậy nên, mình thường hay nói với học viên, nếu nhận được nhiều góp ý và sửa theo những góp ý đó, có lẽ bạn sẽ “đẽo” nó thành nhiều hình thù khác nhau. Bản thảo sẽ không còn là của bạn, không còn mang dấu ấn, thông điệp cốt lõi mà bạn từng đau đáu muốn gửi gắm vào trong đó.
– Đánh mất cảm xúc hào hứng, vui vẻ ban đầu nếu nhận góp ý không như mong muốn: Hẳn ai cũng muốn nghe lời khen hơn là chê, bản thân mình cũng vậy. Nhưng… nếu nhận quá nhiều lời chê, đôi lúc bạn sẽ bị buồn, tự ti. Chưa kể, với những bạn tác giả trẻ, việc nhận quá nhiều những góp ý không mấy tích cực, có thể khiến các bạn nhụt chí, chẳng dám cầm bút viết nữa.
– Dễ bị lộ nội dung sách ra bên ngoài: Một lý do nữa khiến mình khuyên không nên gửi bản thảo cho nhiều người đọc là vì dễ bị lộ nội dung. Tác phẩm của bạn có thể bị ăn cắp ý tưởng hoặc sử dụng cho mục đích xấu nào đó. Dĩ nhiên, bạn có thể yêu cầu ký cam kết bảo mật, nhưng đó cũng chỉ là một biện pháp mà thôi.
Nên thuê người nào đọc thử bản thảo?
Trong nhiều buổi workshop online về xuất bản sách, mình khuyên rằng nên thuê người đọc thử bản thảo, nhưng… không nên thuê bừa một ai đó. Người đọc thử bản thảo của bạn phải là người có kinh nghiệm đọc sách nhiều, là người có chuyên môn hoặc ít nhất có “điểm giao nhau” với tác phẩm của bạn. Vậy thì nên thuê người nào đọc bản thảo, bạn có thể tham khảo những gợi ý dưới đây:
– Thuê Beta Reader: Beta Reader là những người đọc tác phẩm với tư cách như một độc giả thông thường, họ đại diện cho độc giả tương lai đưa ra những nhận xét về bản thảo. Ví dụ bản thảo có gì cuốn hút, bản thảo có chi tiết nào chưa thuyết phục… Tác giả có thể dựa vào đó để sửa bản thảo hoặc không.
– Thuê Biên tập viên: Khác với Beta Reader, Biên tập sách thường là những người đọc bản thảo với tư cách là người kiểm duyệt nội dung. Do vậy, nhiệm vụ của biên tập viên thường là thẩm định xem bản thảo có đủ điều kiện để xuất bản hay không, có chi tiết nào thiếu logic, diễn đạt như vậy đã đúng chưa, câu từ đã hợp lý chưa…
– Nhờ người thân thiết (người thân trong gia đình, bạn bè): Với trường hợp này, có lẽ mình không dùng từ “thuê” mà dùng từ “nhờ”, bởi vì đây là những người thân thiết với bạn. Tuy nhiên, theo mình, bạn nên nhờ những người thật sự thân thiết và họ sẵn sàng dành thời gian để đọc và góp ý. Kết thúc, bạn có thể cảm ơn họ bằng một món quà, có thể là một bữa ăn, một ly trà sữa….
– Thuê người là đối tượng độc giả của cuốn sách: Nếu bạn viết một cuốn sách cho thiếu nhi, có thể thuê/nhờ một vài bạn nhỏ yêu thích sách đọc thử bản thảo. Sau đó, bạn hỏi bạn nhỏ ấy có điều gì thích hoặc không thích ở tác phẩm này, có nhân vật nào bạn ấy yêu hoặc ghét hay không, có câu từ nào khó hiểu hay không… Nhờ đó bạn có thể điều chỉnh tác phẩm cho phù hợp. Hay nếu viết sách dành cho mẹ bỉm sữa, bạn thử thuê những người đang làm mẹ bỉm đọc và cho bạn đánh giá. Liệu tác phẩm đã chạm đến họ hay chưa, có chi tiết nào khiến họ đồng cảm hay không…
Đọc thêm:
Book Proposal (bản đề xuất sách) quan trọng như thế nào?
Mình đã viết sách Viết từ số 0 và tự xuất bản như thế nào?
Bán sách tự xuất bản, nên chuẩn bị những gì để bán thuận lợi?
Tổng hợp địa chỉ email gửi bản thảo cho nhà xuất bản, nhà phát hành
Và đây là trải nghiệm của mình
Phần cuối này, mình muốn chia sẻ đến bạn trải nghiệm của mình – một tác giả với 2 cuốn sách đã được xuất bản.
Với Nằm nghe gió thổi sau hè, đây là một cuốn sách về tuổi thơ mà mình viết dành tặng cho bản thân và dành cho độc giả 8x, 9x ở miền Trung. Họ là những người lớn lên cùng thời với mình, có những trải nghiệm giống nhau như cùng đổi dép nhựa lấy que kem mát lành, từng làm diều giấy thả trên cánh đồng, từng có những rung động đầu đời… Và dĩ nhiên, với cuốn sách như vậy, mình sẽ thuê người đọc thử bản thảo phải là đối tượng 8x, 9x và sống ở miền Trung. Kết quả là, mình đã nhờ chị gái (hơn mình 2 tuổi), đọc và cho mình cảm nhận. Chị đã gợi lại cho mình nhiều câu chuyện tưởng chừng như mình đã lãng quên, nhắc nhớ về những chi tiết mình thiếu sót hay góp ý cho mình về cách mà người miền Trung thuở ấy nói chuyện như thế nào…
Còn Viết từ số 0 – cuốn sách dành cho những người mới đang tập tành viết lách. Độc giả là những bạn mê viết nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu, những bạn muốn làm nghề nhưng viết còn nhiều lỗi nhưng chẳng biết sửa thế nào, những bạn muốn viết để giải tỏa cảm xúc… Và mình đã quyết định thuê học viên của mình – một cây viết mới đọc thử. Khi đọc xong, bạn gửi cảm nhận rằng có những phương pháp bạn đọc thấy dễ hiểu, có thể áp dụng được ngay. Khi nhận được tin nhắn ấy, mình biết Viết từ số 0 đã làm đúng nhiệm vụ của nó rồi.
Và cuốn sách mới nhất – bản thảo thứ 3 của mình. Vì nhiều lý do, mình xin phép không tiết lộ chủ đề hay nội dung của cuốn sách ở đây. Nhưng khi viết bản thảo này, mình cũng khá lo lắng vì đây là thể loại mới, chủ đề mới mà mình chưa từng thử bao giờ. Sau khi hoàn thành, mình đã thuê một độc giả thân thiết – người từng đồng hành với mình trong một vài dự án đọc bản thảo. Lý do mình chọn chị bởi vì chị là một người viết giỏi và có kinh nghiệm trong lĩnh vực này.
Mình cho rằng nên thuê người đọc thử bản thảo, nhưng cũng khuyên rằng không nên chọn quá nhiều người đọc. Hãy chọn một vài người bạn cảm thấy uy tín, tin cậy để nhờ họ đọc và đưa ra góp ý chất lượng. Mong rằng bạn sẽ tìm được một người đọc thử thật tâm huyết để cuốn sách của bạn thêm phần trọn vẹn.
