Trước đây, mình từng đọc một câu hỏi: “Tại sao bạn lại thích viết?” Một trong những câu trả lời khiến mình nhớ mãi là: “Vì thích những con chữ và vẻ đẹp của từ ngữ, văn thơ.”
Những người làm nghề viết đã nói quá nhiều về sự sáng tạo, về xuất bản, về cách làm sách,… nhưng mình tin rằng ít ai thực sự dành một bài viết để nói về tiếng Việt – thứ ngôn ngữ thân thương mà chúng ta dùng hằng ngày. Là một người yêu tiếng Việt, mình muốn mượn chính những con chữ ấy để viết về nó. Bài viết này có thể không quá sâu sắc hay hoàn hảo như của các chuyên gia, nhưng mình hy vọng sẽ mang đến cho bạn một vài góc nhìn thú vị về ngôn ngữ mình vẫn nói mỗi ngày.
Tiếng Việt giàu đẹp
Tiếng Việt thuộc ngôn ngữ đơn lập. Đơn vị cơ bản gồm từ/chữ (về mặt hình thái) và tiếng (về mặt ngữ âm). Từ bao gồm: từ đơn, từ phức (từ ghép, từ láy), ngữ cố định: Thành ngữ, quán ngữ.
Từ ngắn nhất trong tiếng Việt có thể coi là thán từ như “a”, “à”, “ừ”,… (gồm 1 chữ cái). Từ dài nhất trong tiếng Việt là “nghiêng” với 7 chữ cái.
Tiếng Việt còn có hệ thống thanh điệu gồm thanh ngang, huyền, ngã, hỏi, sắc, nặng. Thứ thanh điệu làm bất kỳ người ngoại quốc nào muốn học tiếng Việt đều nhăn mặt, tặc lưỡi.
Để nói về sự thú vị của tiếng Việt, dường như chẳng biết bao nhiêu là đủ.
Mình thích chữ Việt ở chỗ, nó là được cấu tạo bởi các chữ cái La tinh với các ký hiệu a, b, c. Dĩ nhiên nó cũng có thêm các chữ cái khó nhằn khác như ă, â, đ, ê, ô, ơ, ư mà ngay xưa chúng ta thường nghêu ngao hát: “O tròn như quả trứng gà. Ô thì đội mũ, ơ thì mang râu”
Chỉ riêng từ “bố” mà mỗi vùng miền, mỗi thời kỳ lại có cách gọi khác nhau. Ngày xưa, người ta thường gọi “thầy” hoặc “cậu mợ” thay cho “bố”. Bây giờ lại có thêm những từ như “cha”, “ba”, “tía”,… Hoặc từ “mẹ” lại có các cách gọi như “u”, “bu”, “bầm”, “mạ” (thời xưa); bây giờ người ta thường dùng “mẹ” hoặc “má”, một số nơi gọi là “mạ”, “mệ”.
Sau này khi đã đọc nhiều, mình phát hiện ra tiếng Việt không chỉ giàu mà còn thật sự đẹp. Có những từ cũ, phương ngữ mà đến khi tiếp xúc với sách vở, ta mới biết được nghĩa của chúng. Chẳng hạn như:
– “Đơn sai” (tính từ): không giữ đúng lời, thiếu trung thực (Theo Từ điển tiếng Việt Hoàng Phê).
– “Na ná” (từ cũ): gần như, giống như.
– “Ngày mơi” (phương ngữ Nam Bộ): ngày mai, ngày sẽ tới hôm sau.
– “Quày quả” (khẩu ngữ): có dáng điệu vội vã như đang quá bận, quá nhiều việc phải lo.
– “Tề chỉnh” (từ gốc Hán): Tề là đều, không so le; chỉnh là đều, ngay ngắn. “Tề chỉnh” hay đảo lại “chỉnh tề” là từ đúng, mang nghĩa ngay ngắn, gọn ghẽ, tăm tắp.
Mình thích tiếng Việt còn nhiều lý do khác. Bởi có những chữ vượt lên trên cả ý nghĩa đơn thuần của nó. Tựa như “thương”. Nói “tôi thương cậu”, từ “thương” ấy bao hàm cả sự yêu thích, tình yêu và sự trân trọng, nâng niu mà “tôi” dành cho “cậu ấy”. Đến bây giờ, mình vẫn nghĩ, khi nói “thương” một người, người ấy hẳn rất đặc biệt. Rồi có những từ ghép khi đảo ngược lại, chúng mang một sắc thái đôi khi khác ban đầu. Ví dụ như “mưa gió” – “gió mưa”, “nuối tiếc” – “tiếc nuối”, “bão dông” – “dông bão”, “năm tháng” – “tháng năm”, “hiu quạnh” – “quạnh hiu”,…
Nếu bạn thấy mình chưa thực sự vững tiếng Việt, đừng lo, việc học thêm là điều hoàn toàn có thể, ví dụ như học tiếng Việt qua các cuốn sách làm giàu vốn từ như Từ điển tiếng Việt, Viết từ số 0, Từ câu sai đến câu hay… Hoặc bạn cũng có thể nghe nhạc, đọc báo… Và cũng có thể theo dõi những Fanpage tiếng Việt mình đã tổng hợp, biết đâu bạn sẽ ngạc nhiên trước kho tàng từ ngữ dân tộc giàu có đến nhường nào.
Đọc thêm:
Chọn ngôn ngữ viết đúng đối tượng, bạn đã biết chưa?
Viết tốt hơn nhờ cải thiện chính tả và trau dồi vốn từ vựng
Tăng vốn từ tiếng Việt, chữa bí từ khi viết với Nằm nghe gió thổi sau hè
Chữa bí từ nhờ bí thuật: Giúp bạn cải thiện tình trạng bí từ khi viết lách
Ngày ngày viết chữ
Ngày ngày viết chữ hoạt động vào năm 2016 với công việc nghiên cứu về ngôn ngữ. Người sáng lập là Nguyễn Thùy Dung cũng chính là tác giả của 2 cuốn sách Từ vay hay dùng và Chữ xưa còn một chút này. Không biết các bạn thì sao, mình thì xem Fanpage này như một cuốn Từ điển tiếng Việt online. Bởi vì khi tìm hiểu từ hay ý đẹp, chỉ cần truy cập vào Ngày ngày viết chữ, mình biết thêm nhiều từ mới, hiểu thêm nhiều nghĩa mới. Có lẽ vì thế, mỗi câu chuyện về ngữ nghĩa của Fanpage này đều thu hút lượng lớn độc giả.
Ví dụ để chỉ việc chưa đưa ra quyết định được và phải trì hoãn hành động, người ta có các từ: “phân vân”, “lưỡng lự”, “do dự”, “chần chừ”. Theo bạn mỗi từ sẽ được dùng trong trường hợp nào?
Theo giải thích của Ngày ngày viết chữ, có thể hiểu như sau:
– Phân vân: Vì có nhiều lựa chọn.
– Lưỡng lự: Có hai lựa chọn không biết chọn cái nào.
– Do dự: Không biết có nên hành động không.
– Chần chừ: Không biết đã nên hành động chưa.
Tiếng Việt giàu đẹp
Dù bạn dùng con chữ để mưu sinh hoặc vì một lý do nào đó thì trước tiên bạn cần nắm vững được ý nghĩa các loại từ trong tiếng Việt. Như vậy bạn mới không mắc những lỗi cơ bản và có thể sáng tạo nội dung dựa trên các cơ sở đó.
Tiếng Việt giàu đẹp ra đời giúp bạn có một cách nhìn mới mẻ, thú vị hơn về con chữ chúng ta dùng hằng ngày. Admin của trang Tiếng Việt giàu đẹp thường xuyên đăng tải các chủ đề về các từ hay nhầm lẫn, tựa như: chọc lét hay chọc léc, mùi mẫn hay muồi mẫn, làm dùm hay làm giùm, co dãn hay co giãn, xổ lồng hay sổ lồng, dở ẹc hay dở ẹt?
Với cách lý giải chi tiết, đầy đủ và dựa trên các tư liệu lịch sử, Tiếng Việt giàu đẹp giúp bạn không còn bị nhầm lẫn trong việc dùng từ. Ngoài ra Fanpage này còn thường xuyên tổ chức các cuộc thi viết về ca ngợi, tôn vinh tiếng Việt, bạn theo dõi và tham gia nhé.
Sơ Ngọc Chi Tâm
Chắc hẳn các bạn sẽ rất bất ngờ bởi một Fanpage mới lại được giới thiệu trong bài này. Mình biết đến Sơ Ngọc Chi Tâm qua một trang Confession về viết lách. Những kiến thức về từ vựng mà bạn Admin của Sơ Ngọc Chi Tâm chia sẻ vô cùng hữu ích và có giá trị.
Sơ Ngọc Chi Tâm mang đến một góc tiếp cận từ vựng hoàn toàn mới nhờ vào việc giải thích các từ/cụm từ cũ trong tác phẩm văn học. Điển hình như “vu khoát” (từ cũ) có nghĩa là xa rộng, ý nói viển vông lông bông không hợp với thực tế. Ví dụ: “Đó nào phải điều vu khoát.”
“Ê chệ” có nghĩa là hơ nhuốc và nhục nhã. Ví dụ: “Ê chệ bọn Việt gian!” Hoặc “khen lao” nghĩa là khen ngợi. Ví dụ: “Vốn tính thông minh thiên bẩm, em được các cô giáo yêu chiều, được họ hàng khen lao.” (Vũ Trọng Phụng). Và cả “thức nhấp/Thức nhắp” (từ cũ) được hiểu là thức giấc, tỉnh giấc. Ví dụ trong câu ca dao: “Đêm đêm thức nhấp mơ màng/Chộ hoàng lương chiêm mộng, thiếp sầu chàng ngẩn ngơ.”
Hơn 4 năm rồi, mình không thấy Sơ Ngọc Chi Tâm đăng nội dung mới. Dẫu vậy, thỉnh thoảng mình vẫn vào đọc bài cũ, như để tìm lại những gì xưa cũ, vừa đọc vừa nghĩ suy.
Mình không phải là chuyên gia hiểu sâu về tiếng Việt, vậy nên nếu những dòng chữ nhỏ này đã giúp bạn nhìn thấy một vài điều thú vị về ngôn ngữ mình đang nói mỗi ngày, thì với mình vậy là hạnh phúc rồi. Tiếng Việt đẹp lắm. Nhưng mình tin, ngôn ngữ này sẽ đẹp hơn khi chúng ta biết giữ gìn, trân trọng và sử dụng nó một cách tinh tế. Hy vọng rằng, dù bạn làm nghề viết hay đơn giản chỉ là một người yêu con chữ, bạn cũng sẽ luôn dành cho tiếng Việt một tình yêu thật đặc biệt.
